De Nederlandse filmwereld en piraterij

Onder piraterij wordt het zonder toestemming kopiëren en verspreiden van auteursrechtelijk beschermd materiaal verstaan. Piraterij kent twee verschijningsvormen: fysiek en on line. Bij fysieke piraterij wordt er een kopie van, bijvoorbeeld, een dvd gemaakt en aangeboden. Bij on-linepiraterij wordt een bestand via het internet aan anderen aangeboden om te downloaden.

Het maken en weggeven of verkopen van een dvd of het zonder toestemming aanbieden van een film op het internet is in strijd met de wet. Het pleegt inbreuk op de rechten van makers en acteurs. Maar nog belangrijker: het is slecht voor de film, de Nederlandse cultuur en de Nederlandse economie.

De filmwereld in Nederland, bestaande uit makers, distributeurs en vertoners van films in de bioscoop en op dvd, zal niet kunnen voortbestaan als er niet betaald wordt voor enerzijds het werk dat verricht wordt en anderzijds het risico dat genomen wordt. Een illegale film kun je simpelweg niet maken.

De filmwereld heeft daarom de krachten gebundeld en trekt gezamenlijk ten strijde tegen het fenomeen ‘piraterij’. Niet om, zoals zo vaak beweerd wordt, krampachtig vast te houden aan verouderde businessmodellen. Wel om eensgezind de discussie aan te gaan om ervoor te zorgen dat het maken, distribueren, vertonen en vooral het kijken naar mooie, spannende, ontroerende, romantische en komische films mogelijk zal blijven.

Het platform Filmwereld.net

Wat is filmpiraterij?

Onder filmpiraterij wordt verstaan het verspreiden van films zonder toestemming van degene die de film gemaakt heeft. Het kent twee verschillende vormen: het illegaal kopiëren van dvd’s en het aanbieden van films via het internet.

• Illegale kopieën
  Illegale kopieën worden op twee verschillende manieren in omloop gebracht. De eerste en meest bekende manier is het weggeven. Het wordt in Nederland als doodnormaal beschouwd een kopie van een gehuurde, gekochte, geleende of gedownloade film weg te geven. Daarnaast worden er illegale kopieën verkocht. Dat gebeurt zowel groot- als kleinschalig. De grootschalige handel is veelal professioneel georganiseerd. Kleinschalige handel vindt veelal tussen particulieren plaats.
  
  
• Het internet
  Het aanbieden van filmbestanden op het internet gebeurt voornamelijk via uitwisseldiensten (filesharing) en nieuwsgroepen. Deze vorm van piraterij groeit explosief door de sterke groei van breedbandverbindingen zonder datalimiet. Hoewel er diverse legale filmdiensten zijn, wordt het merendeel van de filmbestanden die nu op het internet beschikbaar zijn zonder verspreid.
  

Wat is er mis mee?

Het is tegen de wet

Filmproducenten investeren in films. In ruil daarvoor verkrijgen zij de exclusieve rechten op het verveelvoudigen en de openbaarmaking van die films. De wetten op de naburige rechten en het auteursrecht beschermen die rechten. Het kopiëren, reproduceren, verhuren, uitlenen, vertonen en uitzenden zonder toestemming is dus in strijd met de wet. Daarnaast zijn de meeste dvd’s beveiligd tegen het maken van kopieën. Het omzeilen van die beveiliging is in strijd met de wet.

Het ondermijnt de mogelijkheden in nieuwe films te investeren

Om een film te maken is veel geld nodig. Die investeringen kunnen alleen terugverdiend worden door exploitatie van de exclusieve rechten. Dat leidt tot een inkomstenstroom die nieuwe investeringen mogelijk maakt. Als niemand meer betaalt voor een film, droogt die geldstroom op.

Het internet heeft ertoe geleid dat de verspreiding van films en ander beschermd materiaal op een ongekend gemakkelijke manier kan plaatsvinden. Het is de uitdaging voor filmproducenten om ervoor te zorgen dat dit leidt tot meer – en niet minder – kansen voor filmmakers. Dat is de reden waarom alle partijen die bij het maken van films betrokken zijn, zich inzetten om het illegale aanbod te bestrijden en het legale aanbod aan te moedigen.

Het is een onbetrouwbare en gevaarlijke manier om aan films te komen

Naast het risico op civiel- en strafrechtelijke consequenties die volgen uit het overtreden van een wet, zijn er privacy- en veiligheidsrisico’s verbonden aan piraterij in het algemeen en filesharing in het bijzonder.

Veel software voor filesharing is ‘gratis’ beschikbaar. De bedrijven die deze programma’s aanbieden, verdienen hun geld doorgaans door andere programma’s ongevraagd mee te leveren: adware en spyware. Dat betekent dat het installeren van p2p-software er vaak toe leidt dat er honderden bestanden op de personal computer worden geïnstalleerd. Bestanden die het gebruik van de personal computer en het internet administreren. De gegevens die zo verkregen worden, kunnen worden verkocht aan bedrijven die de gebruiker trakteren op pop-ups en junk-e-mail.

Het openstellen van de personal computer via een uitwisseldienst (die gebruikmaakt van ‘shared folders’) leidt tot veiligheidsrisico’s. Virussen, wormen en Trojan horses kunnen eenvoudig hun weg vinden op de harde schijf. Daardoor gebeurt het steeds vaker dat gebruikers ongewild en onbewust allerlei bestanden openbaren.

Het ongereguleerde karakter van veel p2p-netwerken betekent dat er geen enkele zekerheid is dat een gebruiker downloadt wat hij denkt. Veel ouders zullen versteld staan van de grote hoeveelheid pornografisch materiaal die aangeboden wordt, veelal vermomd als een muziek- of filmbestand.

Waar leidt het toe?

Er wordt beweerd dat het downloaden van films eerder een positief dan een negatief effect heeft voor de filmindustrie. Uit ouder onderzoek van de Yankee Group blijkt immers dat er meer ‘heavy downloaders’ zijn die vaker naar de bioscoop gingen of een dvd kochten dan andersom. Een vergelijkbaar Brits onderzoek laat echter een omgekeerd beeld zien. Uit onderzoek van de BVA, FDA en BPI, blijkt dat 10% van de downloaders minder dvd’s kocht en huurde. Recenter onderzoek van TNS bevestigt dat beeld: ‘Heavy downloaders’ zijn ook ‘heavy buyers’, maar ze besteden steeds minder aan dvd’s. Het ligt voor de hand dat er een negatief effect uitgaat van downloaden. Ander recent onderzoek, van OTX, laat zien dat 26% van de downloaders minder dvd’s koopt en 17% minder vaak naar de film gaat.

Het beeld in Nederland

De economische waarde van de sector
Een verkennend onderzoek door Hogeschool In Holland, kenniskring media en entertainmentmanagement (september 2005), laat zien dat er in de totale waardeketen (creatie, productie, uitgave/exploitatie, consumptie) van film in verschillende exploitatievormen (bioscoop, verhuur, verkoop, televisie en online) minstens sprake is van 15.000 arbeidsplaatsen in Nederland.  Daarnaast wordt er in Nederland jaarlijks voor zo’n 40 miljoen gecreëerd, terwijl consumenten voor zo’n 700 miljoen omzetten.  Het Nederlandse product maakte daar in 2003 ongeveer 12,5% van uit.

Recente ontwikkelingen
Het aantal bioscoopbezoeken in Nederland daalt gestaag. Tot mei 2005 daalde het met 13,7% in vergelijking met dezelfde periode in 2004. In 2004 trokken de Nederlandse bioscopen al 10% minder bezoekers dan het jaar daarvoor. De videotheken zien een sterke daling van ongeveer 17% in hun omzet. Dvd-verkopen stijgen wel in aantal, maar doordat de prijzen ernstig onder druk staan neemt de omzet niet toe en moeten retailers en distributeurs risico’s (in assortiment en investeringen) vermijden.

Uiteraard beweert niemand dat dit enkel en alleen door piraterij veroorzaakt wordt, net zo min als beweerd kan worden dat piraterij geen schade zou veroorzaken. De internationale onderzoeken tonen dat immers aan.

Wat de industrie doet

De oplossing die de filmwereld kiest voor bestrijding van piraterij, bestaat uit drie onderdelen:

Legale alternatieven en beveiliging
Films zijn geliefd bij het publiek. De manier waarop dat publiek van die films wil genieten, verandert. De snelle opkomst van het internet in de huiskamers heeft daaraan een nieuwe dimensie gegeven. Diverse download, streaming en vod-diensten zijn gelanceerd en nieuwe diensten zijn aanstaande.

Handhaving
Naast het uitbreiden van het digitale aanbod, moet er ook worden opgetreden tegen illegale diensten op het Internet. Stichting BREIN zorgt  in Nederland voor de handhaving tegen sites en diensten die illegale verspreiding faciliteren of daar zaken op hebben gebaseerd. BREIN bestrijdt de illegale verspreiding van digitale bestanden, de handel in illegale dragers en het aanbod van omzeilingsmiddelen. Jaarlijks worden duizenden acties genomen tegen zowel handel in illegale cd’s en dvd’s als tegen piraterij op Internet. Zie voor meer info over de activiteiten van BREIN www.brein.info

Voorlichting
Hoe je het ook wendt of keert: piraterij is een misdrijf en slecht voor makers, distributeurs én consumenten. Dat is geen prettige boodschap om te moeten vertellen, maar wel een eerlijke. De werkgelegenheid van iedereen die zijn brood verdient met het maken en aan de man brengen van films, staat op het spel. Een blik op de aftiteling van een film geeft al een indruk van de enorme hoeveelheid mensen die daarvoor nodig is. Al deze mensen hebben zich verenigd in het platform Filmwereld.net, dat op een zo breed mogelijke manier aandacht vraagt voor het belang van piraterijbestrijding en actief campagnes voert.

Wat er daarnaast nodig is

Steun overheid
De overheid heeft de ambitie om in 2010 op het terrein van breedband in Europa en wereldwijd een koppositie in te nemen en wil daartoe stevige impulsen geven aan de ontwikkeling en toepassing van diensten en kansrijke breedbandtoepassingen in het private en publieke domein. Content is dus essentieel. Zonder auteursrechtelijke bescherming vervalt echter de economische basis voor de ontwikkeling en distributie van die content. De overheid laat die bescherming en de voorlichting daarover echter volledig over aan de rechthebbenden. 'Filmwereld' zou graag meer betrokkenheid van de overheid zien, bijvoorbeeld door het verbeteren van de wetgeving of het mogelijk maken van experimenten en innovaties.

Verbetering wetgeving
Op grond van artikel 16b en artikel 16c van de Auteurswet is het onder bepaalde voorwaarden  – er mag bijvoorbeeld geen sprake zijn van commercieel gewin – toegestaan om zonder toestemming van de betrokken auteursrechthebbende uitsluitend voor eigen oefening, studie of gebruik van zijn of haar beschermde werk (foto, gedicht, muziek, film, enz.) één of enkele kopieën te maken. Het downloaden van een illegaal aangeboden bestand wordt tot op heden aangemerkt als het maken van zo’n ‘privé-kopie’. Omdat een consument geld uitspaart, is er feitelijk sprake van commercieel voordeel. 'Filmwereld' zou graag zien dat de wetgever dit verduidelijkt in de wet door te stellen dat downloaden uit illegale bron niet is toegestaan. Het schaadt immers de normale exploitatie en is daardoor in strijd met de norm uit de Europese auteursrechtrichtlijn. Dat is ook de reden dat in veel andere EU-landen – terecht – anders geregeld is.

Bestanden met entertainmentcontent worden op grote schaal illegaal aangeboden op het internet. Met een verbod op het downloaden ervan is dat natuurlijk niet meteen verdwenen. De overheid zou daarom regels behoren te stellen die de ontwerpers en uitbaters van distributiemodellen op het internet ertoe verplicht die zodanig in te richten dat handhaving tegen illegaal aanbod gemakkelijker mogelijk is. Dat betekent ook dat daar waar de overheid de primaire verantwoordelijkheid voor de handhaving tegen inbreuken op auteursrechten bij de rechthebbenden legt, zij moeten beschikken over adequate middelen daartoe – zoals de mogelijkheid om NAW-gegevens van inbreukplegers te verkrijgen.